Təsəvvür et, Anar universitetin 2-ci kursundadır. Dərslər pis getmir, amma içində qəribə bir hiss var: “Burada öyrəndiklərimlə real həyatda nəsə qura biləcəyəm?”, “Uğurlu insanların da çoxu heç universitet bitirməyib”.

Amma məsələ bu qədər sadə deyil, ona görə də gəl bunu bir az da aydınlaşdıraq.

Aydındır ki, bu qərar spontan verilmir və arxasında konkret səbəblər dayanır. Məsələn, praktika çatışmazlığı. Bir çox tələbə nəzəriyyə ilə real həyat arasındakı boşluğu hiss edir. Başqa sözlə desək: "Bu məlumat həyatda mənə lazım olacaq ki?"

Digər səbəblər kimi isə aşağıdakıları misal göstərmək olar:

• Pul və dəyər məsələsi: Xüsusilə, xaricdə təhsil baha başa gəlir. ABŞ-də universitet xərclərinin son onilliklərdə kəskin artması bu sistemi biznesə çevirib.
• Alternativ yolların artması: Kodlama, dizayn, marketinq kimi sahələrdə diplomdan çox bacarıqlar önə çıxır.
• Erkən fürsət: Bəzi insanlar universitetdə oxuyarkən real biznes ideya tapır və "indi, ya da heç vaxt" nöqtəsinə gəlir.
• Sistemə inamsızlıq: Bəzi yanaşmalara görə, universitet yaradıcılıq yox, "standart işçi modeli" yaradır.

Müsbət tərəfləri:

• Vaxt qazanırsan və real iş həyatına daha tez başlayırsan;
• Fokus artır, paralel dərs yükü olmur;
• Risk almağa daha açıq olursan.

Mənfi tərəfləri:

• Statistik olaraq daha yüksək işsizlik riski;
• Daha aşağı orta gəlir;
• Karyera yüksəlişində "diplom baryeri".

Araşdırmaya görə (OECD və ABŞ əmək bazarı statistikaları), universiteti yarımçıq qoyanların əksəriyyəti çətinlik çəkir. Yəni universiteti tərk edən uğurlu rəhbərlər üzdə olsa da, görünməyən uğursuzlar da xeyli çoxdur.

Bu məsələdə ən çox sitat gətirilən adlar:

• Bill Gates (Microsoft);
• Mark Zuckerberg (Facebook);
• Steve Jobs (Apple);
• Michael Dell (Dell);
• Jan Koum (WhatsApp).

Sitat gətirəndə unudulan kritik detal budur ki, onların çoxu universitetdən sonra daha böyük fürsətlərə atıldılar.

Qısaca desək, xeyr. Bu insanların ortaq xüsusiyyətləri aşağıdakı kimidir:

• Erkən start: Məsələn, Gates 13 yaşından artıq proqramlaşdırma ilə məşğul idi.
• Şəbəkə və mühit: Bu insanların bir çoxu elit universitetlərdə təhsil alırdı və onların ətrafı filtrdən keçmişdi.
• Resurslar: Ailə, əlaqələr, maliyyə və texnoloji çıxış imkanları.

Davranış modeli: Risk almaq, fokuslanmaq və gələcəkyönümlü düşüncə bacarığı.

Burada problem faktlardan çox narrativdədir. Ortaya uğurlu bir insan çıxır və media onun həyatını araşdırarkən universitet məzunu olmadığını görür. Beləcə, “Universiteti atdı, milyoner oldu” kimi başlıqlar bütün sosial medianı ələ keçirir. 

Reallıq isə belədir ki, onlar əvvəldən fərqli və istedadlı idilər, sadəcə universitet onların yolunda bir mərhələ idi. Buna görə də bu fərqi görmədən qərar vermək çox risklidir.

Hazırda universitet uğurun zəmanəti deyil, amma universiteti atmaq da həmçinin. Əsas faktorlar həmişə dəyişməz olaraq qalır: bacarıq, təcrübə, ətrafındakı insanlar və davamlılıq.

Əgər bunlar varsa, universitet sadəcə seçimlərdən biridir. Nəticədə, ilk növbədə özünə bu sualı verməlisən:
Hazırda universitetdən daha yaxşı alternativim varmı?